Innovatie: een Expeditie

Innovatie heeft alle karakteristieken van een expeditie. Een expeditie kenmerkt zich door een duidelijk doel met een onbekende weg ernaar toe. Iets zoals de beklimming van een hoge berg. Je ziet de top al vanuit de verte maar je bent er nog niet op geweest. Vanaf een afstand moet je proberen je een beeld te vormen van hoe het er echt zal zijn en je route uitstippelen.

Hoe meer ervaring je hebt met het beklimmen van andere soortgelijke bergen, hoe beter je met enige zekerheid kunt voorspellen wat je tegen zult kunnen komen. Het blijft echter onbekend hoe het er echt is. Het lezen over ervaringen die anderen hebben opgedaan helpt weliswaar maar je blijft zitten met een interpretatie. Je weet dat het zwaar zal worden en dat er van alles zou kunnen gebeuren, maar wat precies is nooit te voorspellen. Om op zo veel mogelijk voorbereid te zijn, moet je slimme materiaalkeuzes maken. Niet te veel want dat wordt te zwaar, niet te weinig want dan zit je daar alleen met je improvisatietalent. Een doorgewinterd, gepassioneerd en doelgericht team met een generiek hoog doorzettingsvermogen met een pallet elkaar aanvullende specialismen, maken goede kans de klus te klaren. Niet bepaald mietjes, zal ik maar zeggen.

Na een grondige voorbereiding gaat de expeditie op pad. Langzaam maar zeker komen ze in onbekend terrein en banen ze zich een doorgang. Sneeuw, ijs, rotsen, spleten maar ook hoogte, wind, regen of steenslag en lawines moeten met handen en voeten afgetast en overwonnen worden. Iedere stap weer. Tegenslagen, opnieuw proberen, materiaalverlies of erger: een van je expeditieleden. Op een richeltje overnachten in een sneeuwstorm bij windkracht 8. Da's geen pretje. Heb je het beeld? Gezien de weersverwachting kunnen we beter een dag of wat wachten, maar hoe zit het dan met de voedsel- en brandstofvoorraad, het humeur en droge kleding. Kortom je weet eigenlijk nooit wat je om de bocht van het pad zal tegenkomen en wanneer je op je geplande campsites zal aankomen. Hoe anders wordt er naar innovatie gekeken. Men veronderstelt een soort van vakantiereisje; 14 dagen weg met op dag 6 om 14:00 uur een uitstapje naar de Notre Dame. Planbaar en maakbaar.

We hebben te maken met nog al wat uitdagingen tegenwoordig. De wereldpopulatie neemt naar verwachting toe tot 9 a 10 miljard mensen. De fossiele brandstoffen raken langzaam maar zeker uitgeput. De voedselvoorziening komt onder druk te staan. Zoetwater wordt schaars. Landbouwgronden verschralen. Global warming effecten maken eigenlijk al deze zaken nog erger en kunnen grote mensen massa's op de vlucht doen slaan.

Innovatie is belangrijk en wordt ook gezien als middel om deze uitdagingen het hoofd te bieden. Hoe hebben we dat nu bijvoorbeeld bij duurzame energie ontwikkeling aangepakt? Allereerst wordt er gestudeerd. Uit zo'n studie komt dan vervolgens beleid voort, zoals: er moet x% biodiesel bij transportbrandstof bijgemengd worden. Biodiesel is een brandstof soortgelijk en mengbaar met benzine en diesel maar dan uit biomassa. Het beleid wordt ondersteunt met subsidie als stimuleringsmiddel. De ideeën die er zijn, worden gefinancierd en gebouwd. Dan komt er vervolgens nieuw inzicht: Ho, stop! De grondstoffen voor biodiesel mogen niet concurreren met voedselproductie. Eerste generatie biodieselfabrieken mogen niet produceren en gaan dus failliet. Wenselijke zou zijn om er naast de eerste twee of drie geen nieuwe meer bij te zetten. Laat die eersten maar lekker aanklooien en ervaring opdoen waar de tweede generatie biodieselprocessen van kunnen profiteren. De overheid vlucht eigenlijk steeds vooruit. Er wordt in de praktijk geen kennis en ervaring opgebouwd en de initiatiefrijke ondernemers en financiers zijn de dupe. Zij zullen het niet snel nog eens doen. Maar ja, als je innovatie als een reisje ziet; vakanties vallen zo nu en dan wel eens in het water. Helaas, pindakaas ...... en op naar de volgende blunder gefinancierd met belastinggeld. De lijst met fiasco's is helaas bedroevend en bijna eindeloos lang.

Ander voorbeeld: biovergisters. eerste concept werkt fantastisch. Een boer heeft mest en maisresten over. Verder heeft hij warmte en stroom nodig. Alles bij elkaar biedt een co-vergister uitkomst. Daarnaast geeft de verteerde mais in de mest digistaat met betere eigenschappen als de oorspronkelijke mest. Nou, jongens, dat is een top idee! Dat moeten we overal doen. Als gevolg van het eerste succes wordt beleid geformuleerd en wordt deze route gesubsidieerd. Als er een paar draaien, blijkt er ineens niet genoeg biomassa om in de co-vergister te gooien en de kwaliteit van het gas niet zodanig dat het eenvoudig ingevoed kan worden. Er ontstaat uiteindelijk een berg digistaat die anderhalf keer zo groot is als de oorspronkelijke hoeveelheid mest. Met andere woorden de berg mest in Nederland gaat van 54 Mton groeien naar zo'n 80 Mton! Dat gaat echt niet werken. En Overheid: voordat jullie weer wat roepen, denk eerst de consequenties even goed door alsjeblieft. Beleid lijkt wel op het beeld van de ogenschijnlijk imposante Wizard of Oz, uiteindelijk een klein mannetje, die wat staat te schreeuwen vanachter een gordijntje.

De redenatie dat de Overheid zich dan maar beter helemaal niet met de markt moet bemoeien, dringt zich natuurlijk op. Ik denk ook dat er genoeg voorbeelden zijn dat de Overheid aardig wat fouten heeft gemaakt en voor frustratie heeft gezorgd. Toch ben ik een andere mening toegedaan want het is duidelijk gebleken dat de markt het ook niet kan. De Overheid kan en moet het doen met NUTS.

De overheid is het uitvoeringsorgaan van de samenleving. Zij verricht taken voor en uit naam van de bevolking. De hiervoor aangehaalde grote maatschappelijke thema's gaan de burgers en samenleving allemaal aan. Sterker nog deze thema's zouden als het mis gaat de maatschappij volledig kunnen ontwrichten. De burgers zijn erbij gebaad dat het nu en in de toekomst goed geregeld is en de Overheid, haar uitvoeringsorgaan, heeft hierin een uitermate belangrijke taak.

Maar welke overheid moet aan de bak? Omdat de thema's eigenlijk allemaal een mondiaal karakter hebben, lijkt het logisch om een mondiaal uitvoeringsorgaan voor en van alle burgers ter wereld hiervoor aan te stellen. Daar doemt natuurlijk een knoepert van een probleem op: Hoe krijgen we dat nu in vredesnaam geregeld? Er ligt daar nog een reusachtige politieke uitdaging, zal ik maar zeggen!

Maar welke organisatie het uiteindelijk ook zal gaan oppakken op welke schaal dan ook, het moet gefinancierd worden met publiek geld. De burgerij profiteert van haar investering. Het lijkt mij bovendien onwenselijk dat deze thema's in handen vallen van een of andere op winst beluste organisatie. Ik pleit voor het opzetten van goed geoutilleerde expedities met ervaren, gepassioneerde en wellicht enigszins altruïstische mensen, die nieuwe paden vinden om de grote maatschappelijke thema's op te lossen ten faveure van de gehele bevolking. De overheid moet deze wegen niet in willen vullen. Zij moet ruimte geven en de uitvoering overlaten aan mensen die zich geroepen voelen. Dit soort talenten bestaan. Sterker nog, zij worden nu vaak afgefakkeld als gevolg van het zwalkende beleid van onze overheid. Zet ze in hun kracht en geef de ruimte die nodig is. Ik ben ervan overtuigt dat dat veel meer resultaat gaat opleveren en ons dichterbij de o zo noodzakelijke oplossingen brengt.